Big Tech dẫn dắt cuộc đua điện sạch cho AI: Bài học cho hạ tầng dữ liệu Việt Nam

Ngày 24/2/2026, Reuters đưa tin Google đã ký các thỏa thuận riêng biệt với AES Corp và Xcel Energy để đảm bảo nguồn cung điện sạch cho các trung tâm dữ liệu mới tại Texas và Minnesota. Đây là động thái mới nhất trong xu hướng Big Tech toàn cầu đang chạy đua tìm kiếm năng lượng tái tạo đáng tin cậy nhằm đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ trí tuệ nhân tạo (AI).

Các tập đoàn công nghệ lớn đang đầu tư mạnh vào nguồn điện không carbon để vận hành trung tâm dữ liệu – “nhà máy” của nền kinh tế số. Tuy nhiên, cách tiếp cận của họ không đồng nhất. Báo cáo mới nhất của InfluenceMap (tháng 10/2025) chỉ ra sự chia rẽ rõ rệt trong vận động chính sách về hạch toán phát thải Phạm vi 2 (Scope 2). Meta và Amazon ủng hộ cơ chế bù trừ (offset) và “lượng khí thải tránh được” thông qua mua điện sạch. Ngược lại, Google và Microsoft thúc đẩy mô hình hạch toán chi tiết 24/7 carbon-free, đòi hỏi nguồn điện sạch phải khớp chính xác với thời gian tiêu thụ. Apple, Oracle và Nvidia chưa công khai lập trường.

Phương pháp bù trừ giúp các công ty dễ dàng công bố “phát thải ròng bằng không” dù vẫn sử dụng một phần nhiên liệu hóa thạch. Ngược lại, cách tiếp cận của Google đòi hỏi chi phí cao hơn nhưng thúc đẩy đầu tư thực sự vào năng lượng tái tạo mới.

Tại Việt Nam, nhu cầu điện cho trung tâm dữ liệu dự báo tăng mạnh cùng với làn sóng đầu tư AI. Tuy nhiên, chính sách giá điện mới đang gây xáo trộn. Thông tư 60/2025/TT-BCT (ban hành ngày 2/12/2025) quy định rõ: trung tâm dữ liệu cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ dữ liệu cho bên thứ ba thuộc nhóm “kinh doanh khác” thay vì “sản xuất”. Theo Luatvietnam.vn, sau khi thông tư có hiệu lực, một số đơn vị điện lực áp dụng giá kinh doanh, khiến chi phí điện tại nhiều trung tâm tăng hơn 50% chỉ sau 3 kỳ hóa đơn.

Trước phản ứng của Hiệp hội Internet Việt Nam và các tập đoàn lớn (Viettel, VNPT, FPT, CMC, VNG), ngày 13/2/2026 Bộ Công Thương đã yêu cầu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) rà soát, áp dụng đúng quy định: trung tâm dữ liệu phục vụ nội bộ áp giá sản xuất; chỉ áp giá kinh doanh khi cung cấp dịch vụ cho bên thứ ba.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang thu hút mạnh đầu tư nước ngoài vào hạ tầng dữ liệu. Theo Data Center Dynamics (DCD), SK Telecom (Hàn Quốc) dự kiến xây dựng trung tâm dữ liệu tại Việt Nam song song với việc mở rộng gấp 10 lần cơ sở Ulsan. Cuối tháng 8/2025, hai biên bản ghi nhớ quan trọng đã được ký: Samsung C&T hợp tác với CMC xây dựng cụm trung tâm dữ liệu hyperscale trị giá 1 tỷ USD tại TP.HCM; LG CNS ký với VNPT và Korea Investment Real Asset Management để phát triển trung tâm dữ liệu AI hyperscale. Trước đó, tháng 5/2025, KT và Viettel ký hợp tác công nghệ trị giá 94,6 triệu USD, bao gồm xây dựng trung tâm dữ liệu AI chuyên dụng.

Trong bối cảnh này, việc triển khai Cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA) trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết – cả hình thức qua lưới EVN lẫn qua đường dây riêng. Mô hình DPPA qua đường dây riêng của LEGO Manufacturing Vietnam và VSIP (ký tháng 9/2025) là ví dụ điển hình: nhà máy LEGO sử dụng điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ pin, hướng tới 100% năng lượng tái tạo từ năm 2026. Đây chính là cách tiếp cận tương tự Google với AES (xây dựng nguồn điện sát phụ tải). Tuy nhiên, với quy mô lớn của trung tâm dữ liệu, mô hình này khó nhân rộng do hạn chế quỹ đất và quy hoạch.

Kết luận: Big Tech đang chứng minh rằng điện sạch không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là lợi thế cạnh tranh chiến lược. Việt Nam có cơ hội trở thành điểm đến hấp dẫn cho đầu tư trung tâm dữ liệu nếu nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý DPPA, hỗ trợ giá điện hợp lý và ưu đãi cho dự án sử dụng năng lượng tái tạo. Việc học hỏi kinh nghiệm từ Google, Microsoft cùng các đối tác Hàn Quốc sẽ giúp Việt Nam không chỉ đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn tham gia chuỗi cung ứng AI khu vực.

Nguồn: DEVI tổng hợp tháng 2/2026.